Jaap de Weijer and Martin Vonk componeren onder het collectief Het Paleis van Boem al jaren muziek voor films. Ze schrijven muziek voor film, televisie en theater. Onder hun beste werken mogen Karakter en Van God Los gerekend worden. Ze hebben met regisseur Pieter Kuijpers samengewerkt aan De Ordening, Van God Los, De Griezelbus en TBS. Wim de Wilde schreef voor de twee overige speelfilms van Kuijpers de muziek; Off Screen (samen met Daniël Bal onder de naam Portrait II) en Dennis P. Aan de muziek van Van God Los kun je duidelijk terughoren wat men als temp score gebruikt heeft. Maar is dat nu werkelijk zo erg? Zou je je als kijker niet meer in de film kunnen onderdompelen als de score associaties oproept met bestaande filmmuziek die geschreven werd voor andere films?
De score van Van God Los
Het Paleis van Boem componeerde een meeslepende dusitere score met een prachtig thema voor Stan, het hoofdpersonage van de film. De zware klarinet klanken zijn overgenomen van Howard Shore’s score van The Yards. Het is ook die muziek van Shore die meerdere malen, ook voor de algemene sfeer, als temp werd gebruikt. Een andere veel gebruikte temp score betreft Hans Zimmer’s The Thin Red Line. Het meest duidelijke voorbeeld dient zich al meteen in de opening van de film met een herhalende patroon van wat klinkt als een klok, terwijl slow motion beelden van een feest met daaronder een voice-over van Stan te horen is. Hiervoor was specifiek die tikkende klok overgenomen van de track ‘Journey to the Line’.
Later in de film is er een montage die begint met het overgeven van Stan, gevolgd door beelden van een plaats van delict. Men hoort een zware bass en sfeervolle geluiden die langzaam aan in geluidsvolume uitbouwen in wat je zou kunnen beschrijven als een angstaanjagende beklemmendheid. Hiervoor dient ter inspiratie de track ‘The Corall Atol’ van wederom The Thin Red Line. Ook werd een gedeelte van beiden prominenten scores gemixt tot een geheel wanneer Maikel terug gaat naar het koffiehuis waar hij een shootout veroorzaak waarbij de dochters baas om het leven komt. Het is niet geheel ongebruikelijk dat meerdere tracks van zelfs verschillende scores tot een stuk worden gesmeed. Zo doet de film editor van Van God Los, Job ter Burg, dat soms omdat tegen elkaar wrijvend muziek materiaal goed kan werken.
Tenslotte is er gebruik gemaakt van het thema van Amercan Beauty (Thomas Newman), een van de populairste temp scores van de laatste jaren, rondom de scene van Anna’s miskraam. In de uiteindelijke muziek van de twee componisten is het Newman geluid onmiskenbaar terug te vinden.
Het mag gezegd worden dat, ondanks de herkenbare temp score, Het Paleis van Boem een grandioze score hebben afgeleverd. Dat komt ook doordat ze bepaalde temp score elementen hebben genomen als basis en vanuit dit beginpunt zijn gaan componeren. Dat is ook precies waarvoor temp zou moeten dienen. Op dezelfde manier schreven ze al voor een aantal films thematisch werk met een instrument als een basklarinet. Dat daarvoor een bepaalde bestaande score aan de basis lag qua sfeer en klankkleur is dan ook niet erg. Temp score kan onder andere wel een nadeel zijn als men er voor kiest om bepaalde melodieën vrijwel letterlijk over te nemen. Maar daarvan is bij Van God Los geen sprake. Het eindresultaat is een uitstekende score vol emotionele dreiging en meeslepende thema’s die de film uitstekend dient.
Editor Job Ter Burg over de muziek
“Eén van de opvallendste dingen die beide componisten zeiden toen we aan Van God Los gingen werken was dat ze zo enthousiast waren over de werking van de temp. Het was hun volslagen duidelijk welke kant we op wilden en zeiden goed uit de voeten te kunnen met de schetsen die Pieter en ik hadden neergelegd.
Belangrijk bij het aanleggen van temp is voor mij de bezetting. Daarmee bepaal je heel erg de kleur van de muziek. En verder is het belangrijk om je te oriënteren op de momenten waarop je muziek wil starten en stoppen, omdat dat directe impact heeft op de dramatische vertelling. Niet zelden blijven de start- en eindpunten van cues, zoals aangegeven in de montage, min of meer gehandhaafd, al geldt ook daar dat de expertise van de componist natuurlijk van onschatbare waarde is.
Natuurlijk kun je discussiëren over de herkenbaarheid van de gebruikte temp, maar ik vind dat Jaap en Martin juist eenheid en structuur hebben aangebracht, met een buitengewoon precieze aandacht voor de ritmiek van de film. Dat wat goed was aan de temp hebben ze gehouden (bezetting, sfeer), maar wat mij betreft hebben ze er nog een extra dimensie aan toegevoegd en daar ben ik ze erg dankbaar voor.”
