Toelichting ‘Schemer muziek’
Regisseur van Schemer, Hanro Smitsman, en Wiegel/Meirmans/Snitker hebben eerder met elkaar samengewerkt voor de korte films Dajo, Engel & Broer en Groeten uit Holland, de tv-serie Fok Jou en de best bekeken telefilm ooit De Punt. In Schemer draait het om een hechte groep van zes vrienden die uit balans raakt met als gevolg dat één van de meisjes uitgesloten wordt. Het meisje heeft een longoperatie gehad en de groep besluit haar op haar zwakke punt te pakken en haar te wurgen.

Wiegel/Meirmans/Snitker hebben voor Schemer een muziekconcept ontwikkeld waarin schuld en onschuld als dubbele gelaagdheid terug te horen zijn. In de score spelen de getallen 6 en 5 een belangrijke rol. De 6 staat voor het aantal personen in de vriendengroep en de 5 is wat er overblijft als één wordt uitgesloten.

De harmonische basis wordt gevormd door de hexatonische (zes-tonige) hyper-majeur toonladder (C-Eb-E-G-G#-B). In deze ladder liggen drie akkoorden verscholen die zowel in mineur- als in majeur-variant voorkomen, hierdoor kan de aard van de compositie twee kanten op. Het ene moment kan het kinderlijk onschuldig klinken, terwijl het een volgend moment weer een unheimlich karakter krijgt. De hele score van Schemer is gebaseerd op deze 6 tonen die staan voor de 6 personages uit de film.

In Schemer wordt het verhaal steeds verteld vanuit het perspectief van één personage, maar altijd in relatie tot de anderen. In de harmonie wordt dat als volgt vertaald: bij akkoordwisselingen blijft altijd minimaal één toon hetzelfde. Die toon wordt als een estafettestok doorgegeven en staat voor het gemeenschappelijk belang.

Het stuk is opgeknipt in verschillende delen waardoor elk personage bij zijn/haar introductie in de film een deel van de compositie krijgt. Die delen stoppen soms abrupt, alsof de adem stokt. Dit als voorbode van het lot van het meisje dat uitgesloten wordt. De op gitaar gebaseerde versie komt tijdens de film nooit in zijn geheel voor. Pas tijdens de aftiteling komt de compositie eenmaal in zijn geheel terug in een piano versie.

Tot slot is de score gevat in een vijf-kwarts-maat waardoor er een minder grijpbare ritmische basis wordt gevormd. Deze 5 tellen staan voor de overgebleven 5 personages.

Toelichting ‘Briefgeheim muziek’
Simone van Dusseldorp en Wiegel/Meirmans/Snitker hebber eerder met elkaar samengewerkt voor de korte films Subiet en Koest. De score van Briefgeheim is grofweg onder te verdelen in een ‘pop-achtige’ openings score en twee verschillende soorten spanningsmuziek.

Voor de spanningsmuziek van de ‘bad guys’ is gekozen voor een donker klankpallet van electrische gitaar en drones waarmee een continue druk en spanning onder het verhaal gelegd wordt. Op dit donkere klankpalet ligt een laag van langgerekte strijkers, gecombineerd met het wonderlijke geluid van de ‘Ceraphone’. De Ceraphone is een soort vibrafoon waarvan de ‘bars’ gemaakt zijn van porselein.

De spanningsmuziek van de kinderen heeft een hoger tempo en een lichter karakter dat door de percussie en wahwah gitaar losjes refereert aan de 70’s copshows.

Verwacht
De volgende films met muziek van Wiegel/Meirmans/Snitker zijn net of zullen de komende tijd nog uitkomen:
- Mijn Opa de Bankrover van Ineke Houtman. Voor deze muziek-film hebben WMS samen gewerkt met Vincent van Warmerdam.
- Alle Tijd, van Job Gosschalk.
- Smoorverliefd, van Hilde van Mieghem. Deze film draait op dit moment in Belgie.

Muziek van Wiegel/Meirmans/Snitker is onder andere verkrijgbaar op:
http://itunes.apple.com/us/artist/wiegel-meirmans-snitker/id269964262

Meer info over Wiegel/Meirmans/Snitker is te vinden op:
www.recsound.com en www.imdb.com

Beluister hier een track van de soundtrack van Alles is Liefde:

Hoe belangrijk filmmuziek is wordt vaak pas duidelijk wanneer we een scène uit een film zonder bijbehorende soundtrack bekijken. Om deze tak van het filmmaken extra aandacht schenken bespreekt onze filmmuziek-expert Joep de Bruijn vandaag de soundtrack van de film

Gio Tsintsadze
Gio Tsintsadze (volledige naam Giorgi Tsintsadze) werd op 3 januari 1956 geboren in Tiblisi, Georgië. Na een studie architectuur richtte hij zijn pijlen op muziek door eind jaren tachtig de studie compositie aan het conservatorium van Tiblisi te voltooien. Vervolgens begon hij met het componeren voor Georgische films. Onder die projecten was ook de film Anemia, geregisseerd door Tato Kotetshvili.

Tsintsadze en Ineke Smits
De Nederlandse regisseuse Ineke Smits ontmoette deze regisseur op het filmfestival in Rotterdam en heeft jaren met hem samengewoond. Samen waren ze betrokken bij verschillende (korte) films. Toen Kotetshvili stierf tijdens het maken van de film Nostalgia (1999), was het Smits die deze voltooide. De componist van die film was Tsintsadze. Vervolgens huurde ze hem regelmatig in voor haar eigen gemaakte films, met als eerste wapenfeit Magonia (2001). In 2008 schreef de componist de muziek voor Smits’ documentaire Transit Dubai.

Transit Dubai
In Transit Dubai worden vijf fotografiestudenten gevolgd die hun visie tonen op het onwerkelijke Dubai. Deze hypermoderne stad in het centrum van het Midden-Oosten kent een een wirwar aan overdonderende architectuur en een dagelijks leven waarin de mens eigenlijk geen eigen identiteit meer heeft. Tsintsadze componeerde een prachtige meeslepende score die in schril contrast staat met het tamelijk zielloze, cultuurloze Dubai. Het is intieme, maar ook enigszins treurige muziek, voornamelijk geschreven voor violen.

Naast Tsintsadze’s muziek zijn er ook enkele passage te horen van een lokaal orkest. Deze twee muzikale elementenvloeien haast naadloos in elkaar over tijdens het kijken van de documentaire. Beiden lijken dat stukje ziel, welke de stad mist, te willen brengen, of misschien wel juist de spreekwoordelijke klaagzang te zijn voor de problematiek van de stad. Wonderschoon is het zondermeer. Voor een alternatieve muzikale kijk op Dubai is het aan te raden de Franse documentaire Home (2009) te gaan kijken. De korte, doch imposante beelden van Dubai razen voorbij met een portie flinke percussie van componist.

Samenwerkingen Tsintsadze en Ineke Smits
Nostalgia (1999)
Magonia (2001)
Putins Mama (2003)
Zwart Goud onder het Notecka Woud (2005)
Transit Dubai (2008)
De Vliegenierster van Kazbek (2010)

Willem Breuker Kollektief
Breuker was een gevestigde naam in de jazz-wereld en de experimentele muziek. Zijn carrière is ongekend lang en bestaat uit tal van samenwerkingen met andere musici. Hij werd wereldberoemd met het Willem Breuker Kollektief orkest. De leden van dit kollektief kregen veel ruimte om muzikale ideeën in te brengen en te experimenten.

Uniek
Hoewel sommigen hem ooit ‘betichtten’ van het bezigen van het zogeheten free jazz, benadrukte Breuker dat zijn werk meer moderne jazz was. Maar juist de combinatie van het experimentele en de mix van jazz en klassieke muziek  maakte hem tot zo’n unieke musicus. Hij schreef muziek voor solisten, orkesten, verschillende ensembles en voor het theater.

Film
Tevens schreef Breuker muziek voor tal van films. Het meest bekend is hij door zijn vele samenwerkingen met documentairemaker Johan van der Keuken, waaronder De platte Jungle en Lucebert, Tijd en Afscheid. Verder schreef hij de score voor films als Twee Vrouwen (George Sluizer, zie foto), De Illusionist (Jos Stelling) en La Fille de Prague Avec Un Sac Très Lourd (Danielle Jaeggi).

Eigenzinnig
Kenmerkend voor zowel zijn jazz- als filmmuziek zijn de regelmatig behoorlijk chaotische klank, die het luisteren naar zijn stukken soms zelfs vrijwel onmogelijk maakt. Een opvallend moment in zijn carrière vond plaats toen Paul Verhoeven hem vroeg de score te schrijven voor Keetje Tippel. De samenwerking was gedoemd te mislukken; Breuker was te eigenzinnig voor dit soort projecten. Zijn muziek werd afgewezen en Rogier van Otterloo werd opgetrommeld om nieuwe muziek te componeren.

Intensiteit
Mijn beste herinneringen aan Breukers werk dateren van slechts enkele jaren terug, toen ik Lucebert, Tijd en Afscheid op 16mm zag. Deze samenvoeging van drie documentaires over Lucebert leverde een letterlijk knotsgekke ervaring op. Lucebert was als kunstenaar van nature al experimenteel, maar regisseur Johan van der Keuken en de componist deden daar nog een aantal fikse scheppen bovenop. Het is een documentaire met een hoog experimenteel karakter, een indrukwekkende ervaring met chaotische montage, curieuze geluiden, dromerige beelden en, jawel, helse muziek.

De muziek mag los van de documentaire dan wel praktisch onluisterbaar zijn, binnen het geheel is het tamelijk briljant. De composities voor onder andere (scherpe) bariton en ferm slagwerk zijn van een hoge intensiteit en zorgen mede voor de unieke kijkervaring. Na het horen van dit werk werd mijn interesse voor Breuker pas echt aangewakkerd en ging ik op zoek naar zijn filmmuziek cd uitgaven. Lucebert, Tijd en Afscheid is en blijft voor mij exemplarisch voor wat de componist deed en wat hem uniek maakte.

Titelsong
Net als trailers zijn titelsongs een handig instrument om het publiek warm te maken voor een bepaalde film. Soms worden deze nummers speciaal voor de film gecomponeerd (zoals bijvoorbeeld voor Ciske de Rat en Op Hoop van Zegen), soms kiest men voor bestaande nummers (zoals recentelijk De gelukkige Huisvrouw en Komt een Vrouw bij de Dokter). Veel van de nummers krijgen ook een eigen videoclip (Amsterdamned) of (nieuwe) single-release, geheel in stijl van de film, waardoor de relatie tussen film en muzieknummer wordt vergroot en de herkenning bij het publiek stijgt.

Selectie
Hieronder een selectie van drie memorabele titelsongs uit de jaren tachtig, variërend van nostalgie tot ontroering. Andere aanraders, al is het maar om het cult-gehalte, zijn de titelsongs van De Prooi, Brandende Liefde, Hoge Hakken, echte Liefde en Het Beest.

-       Ciske de Rat (1984), ‘Danny de Munck – Ik voel me zo verdomd alleen’

-       Brussels by Night (1983), ‘Raymond van het Groenewoud – Brussels by Night’

-       Zoeken naar Eileen (1987), ‘Tim Hardin – How can we hang on to a Dream’

Experimenteren
In tegenstelling tot de eerdere korte films, was Geesin bij Kan door Huid heen – waarvan hij het scenario vooraf niet las – praktisch de hele draaiperiode van 63 dagen aanwezig op de set, of in ieder geval in de buurt – om onderzoek te doen naar seizoensgeluiden. Zo kon hij ter plekke vol passie aan de slag gaan. Als Rifka Lodeizen in de ijzige kou door de modder liep, was hij erbij en deed hetzelfde. Maar hij deed dit in een ander ritme en maakte hierbij ander geluid. Experimenteren was het toverwoord.

Aan experimenten geen gebrek op de set: een bepaald krakend geluid werd ontworpen door een touw te spannen tussen de dakpannen van het huis. Een unieke manier om op creatieve wijze een geluid te ontwerpen voor de film. Geesin geeft toe ondertussen genoeg ideeën te hebben verzameld voor twee hele  nieuwe films, maar zo gaat het altijd met deze manier van werken.

Identificatie
In Kan door Huid heen moet het hoofdkarakter haar leven volledig opnieuw inrichten; iets waarmee Geesin zich goed kon identificeren. Hij was immers zelf ooit verhuisd van Londen naar Nederland en moest hier een nieuwe taal en manier van leven leren kennen. Daarom ontwikkelde hij een geprepareerde pianomelodie die door de film heen te horen is. Hoewel het vrij eenvoudige pianostukken zijn, zijn ze van een bijzondere kwaliteit die sfeerbepalend blijken voor de film. Ook werd er speciale percussie gebruikt, die Geesin beschrijft als een ‘balloon drum’ en ‘bungy chello’. Hoe hij deze instrumenten heeft ontworpen blijft helaas een geheim van de smid. Een deel van de muziek is op de set geschreven en ook weer weggevallen. Ook zijn enkele tracks (die ook op de soundtrack-cd staan) van eerdere albums afkomstig.

Scheidslijn
De laatste jaren zijn er tal van films uitgekomen waarin geen duidelijke scheidslijn meer bestaat tussen sound-design en score. Dit is ook het geval bij Kan door Huid heen. Geesin reageert hier op door te vertellen dat geluid plus muziek de soundtrack maakt. Voor hem is het niet nodig om een duidelijke scheiding aan te brengen; bepaalde muzikale stukken vloeiden voort uit het eerder gecreëerde sound design. Men zou kunnen zeggen dat het een heel natuurlijk proces betreft.

Tijdens het productieproces kreeg Geesin hulp van diverse collega’s. Zo was er Arnold de Boer, die gitaar speelde en tevens de producent van de muziek was. Harald Austbo bespeelde een bijzonder cello, die door een ontregeld systeem andere tonen produceert. Ook was er Mark Glynne, van Anthill Productions, die de laatste mixage van de film deed.

Voor wie de film beviel, is de soundtrack cd een aanrader. Het is een mooie mengeling van score, sound design en enkele liedjes. Voor een tweetal muzikale voorpoefjes en het bestellen van de cd kan men terecht op de website van de componist: www.geesin.nl.

Tracklist soundtrack Kan door Huid heen (Label: Atik, 2009):
1. Title Music (1:40)
2. Goats en Geiten (0:52)
3. Dust (3:21)
4. Balloon Drum (0:55)
5. Racing Demons (1:57)
6. Loride (2:20)
7. Holes (2:37)
8. Radiator (2:07)
9. Summer Time (2:23)
10. Cycling Bath (1:24)
11. Near and Far (2:27)
12. Atik (1:03)
13. Autumn (1:37)
14. When (4:43)
15. Big Bottom (1:35)
16. Popodum (1:40)
17. Opruimen (0:52)

Anneke Giersbergen: vocal on tracks 3 and 7
Charlie Dee: vocal on tracks 11 and 14
Track 6 by Otto Boy from album Down with The Upbeat with special guest Wim Noordhoek
Track 16 by The Geesin Brothers from the album Music by Post

Bron afbeelding Dan Geesin: Radio 6.nl

Talent
Pim Koopman werd op 11 maart 1953 in Hilversum geboren. Zoals zovele muzikale talenten kwam ook hij uit een muzikale familie. Na zijn middelbare school studeerde hij piano en slagwerk aan het conservatorium van zijn geboorteplaats. Echte bekendheid kreeg hij toen hij samen met Ton Scherpenzeel de rockgroep Kayak oprichtte. Koopman was een man van vele talenten en disciplines; drummer, muziekproducent (bij EMI), componist, stemacteur, etcetera.

Ik herinner hem mij vooral als componist voor twee vroege films van Guido Pieters. In 1977 vroeg Pieters Koopman de muziek te schrijven voor Doctor Vlimmen. De muziek werd in België opgenomen vanwege het feit dat men daar goedkoper uit was. De film werd een groot succes en het logische gevolg was dat Pieters hem ook voor Kort Amerikaans vroeg de muziek te schrijven. Voor deze film kreeg hij door een vreemde fout (iets omtrent een contract) slechts een schamele tien dagen om de muziek te schrijven en op te nemen (ook in België). Deze tijdsdruk is echter niet terug te horen in het resultaat. De soundtrack voor Kort Amerikaans overtreft wellicht zelfs nog Koopmans muziek voor Doctor Vlimmen. Hierna bleef het echter angstvallig stil rond de filmcomponist Koopman. Stil zitten deed hij niet, maar het is altijd een raadsel geweest waarom de getalenteerde componist hierna nooit meer muziek voor een film geschreven heeft.

Muziekuitgaven
Gelukkig is destijds van beide films een LP met de filmmuziek uitgegeven via het label EMI. Ook is de titelsong Doctor Vlimmen terug te vinden op het verzamelalbum ‘Sterren Stralen Overal’. Op deze LP van Conamus staan verder nog thema’s van onder andere Turks Fruit, Fanfare en De Inbreker.

LP Doctor Vlimmen (1978) EMI / 5C 06425829

1. Dr. Vlimmen (thema)
2. De koei het scherp in
3. Zware nacht gehad
4. De brief
5. Biggetje
6. De bevalling I/De bevalling II
7. Verwekt met azijn
8. De havenkroeg
9. Leuk u weer eens te zien
10. Bij nacht en ontij
11. De boot
12. De operatie
13. Een goede partij
14. De vechtpartij
15. Zo’n vreemd land
16. Het feest van Tilly
17. Daar zult ge van opkijken
18. Finale

LP Kort Amerikaans (1979) EMI

1. Kort Amerikaans
2. Het Mes
3. Elly
4. Hij Ligt Onder Glas
5. Het Is of Je Me Verwachtte
6. De Tors I
7. Zie Je Die Haken Daar
8. De Tortelduifjes I
9. Die Hoef Ik Niet Te Horen
10. Beste Kees
11. Ze Is Nog Hol Ook
12. Elly bij de Academie
13. Er Is Hier Geen Stof
14. De Tortelduifjes II
15. Hij Ligt Achter Glas
16. Dank U, Wat Kost Dat
17. Kort Amerikaans Model
18. De Tors II

LP Sterren Stralen Overal (1978) Conamus

1. Sterren Stralen Overal – Titelsong (03:26)
(Dolf v.d. Linden/G.J. Toonder) 1952
2. Fanfare-fanfare in Es (02:57)
(Jan Mul) Lagerwieder Kontrapunters (1958)
3. Kermis in de Regen -Blues (02:20)
(Jos Cleber) 1962
4. Because of the Cats – Titelsong (02:58)
(Hans van Hemert/ Harry van Hoof) Hans van Hemert (1973)
5. Ongewijde Aarde – Thema I (02:43)
(Enrico Neckheim) Orkest Le Page (1967)
6. De Inbreker- Slofje / I can see her (03:40)
Ruud Bos orkest (1972)
7. Nr. 14 Johan Cruyff – Chanson pour Milan (04:04)
Orkest Tony Eyk
8. Turks Fruit – Titelsong (03:50)
Rogier van Otterloo orkest (1973)
9. Rooie Sien – Telkens weer (03:14)
(Ruud Bos – Hugo Verhagen) Willeke Alberti (1975)
10. Het Jaar van de Kreeft – If that’s all that love is (03:00)
(Marian de Garriga) Studio orkest / Valerie (1975)
11. Soldaat van Oranje -Titelsong (01:47)
(Rogier van Otterloo) orkest (1977)
12. Een Stille Liefde -Een tweede thuis (03:27)
(Jaap Dekker) orkest (1977)
13. Rembrandt Fecit 1669 – De bruiloft van Titus (03:06)
Laurens van Rooyen (1978)
14. Doctor Vlimmen -Titelsong (02:30)
Pim Koopman Orkest (1978)

]]> http://www.nlfilmdoek.nl/2009/11/in-memoriam-pim-koopman/feed/ 1 http://www.nlfilmdoek.nl/2009/09/de-muziek-van-jack-wouterse/ http://www.nlfilmdoek.nl/2009/09/de-muziek-van-jack-wouterse/#comments Sun, 27 Sep 2009 22:31:12 +0000 Joep de Bruijn http://www.neerlandsfilmdoek.nl/?p=3927 Jack Wouterse is dit jaar hoofdgast op het Nederlands Film Festival. Zijn oeuvre telt nu al meer negentig film- en televisieproducties en het einde is nog lang niet in zicht. Een weinig belichtte factor binnen al die producties is de kracht van de door een componist geschreven score. Voor De Onfatsoenlijke Vrouw, waarin Wouterse zijn allereerste rolletje speelde, componeerde niemand minder dan de Italiaanse componist Nicola Piovani de muziek. Binnenkort zal hij te zien zijn in De vliegenierster van Kazbek waarvoor de originele muziek is geschreven door Giorgi Tsintsadze. Deze componist verzorgde eerder al onder andere de muziek voor Magonia waarin de acteur ook te zien was. NeerlandsFilmdoek stelde een top 4 samen van de beste originele filmmuziek geschreven door verschillende componisten voor een film met de acteur.

4. Alex Heffes – Vet Hard
De acteur speelt een heerlijk ongenuanceerd karakter in een film vol cartoonesk geweld. De muziek van de Brit Alex Heffes sluit perfect aan bij de aaneenschakeling van actiescènes en gekke situaties. Om te beginnen maakt de componist op humoristische manier gebruik van de melodie van George’s Bakers’ Una Paoloma Blanca als een motief voor de score. De score bevat veel drukke, ritmische actiemomenten met plaats voor onder andere aantrekkelijke funky ritmes, bongo’s, swingende big band, elektrische bas gitaar en een opzwepend orkest. Ook is er een leuk thema verzonnen voor een van de hoofdkarakters wat door een mandoline wordt uitgevoerd. Het is behoorlijk diverse muziek die met een flinke knipoog is geschreven.

3. Peter Vermeersch – Minoes
Terwijl de acteur schitterde als de burgemeester Van Weezel, componeerde de Belgische componist Peter Vermeersch een plezierige score. Hij schreef de muziek voor zijn Flat Earth Society formatie en een strijkkwartet. Het resultaat was een ouderwetse jazzy, big band score. De componist schroomde niet om de bekende mickeymousing techniek te gebruiken; het muzikaal volgen van bewegingen op het scherm. Dit is bijvoorbeeld merkbaar aan de lichte drumtikjes die het getrippel en getrappel van de poezen nabootsen.

2. Fons Merkies – Met Grote Blijdschap
De film met de beste rol van Wouterse tot op heden. Merkies heeft vele malen zijn films voorzien van originele score, waaronder Suzy Q en Pluk van de Petteflet. Zijn debuut als componist maakte hij met de film Eenmaal geslagen nooit meer bewogen, waarin de acteur ook was te zien. Nimmer leverde de componist zo’n goed werk als voor Met Grote Blijdschap. Een thema kent de muziek niet, maar wel indringende sound design achtige taferelen. De natuurlijke omgevingsgeluiden en score vloeien naadloos in elkaar over. De vele aparte geluiden ondersteunen het lugubere drama enorm goed. In de film is ook een rol weggelegd voor de vrouw van Merkies, Camilla Siegertsz, die toentertijd zwanger was.

1. Vincent van Warmerdam – De Noorderlingen
In de tweede rol uit zijn carriere kreeg Wouterse meteen een van de hoofdrollen te pakken in een absurdistische film. Vincent van Warmerdam componeerde de onvergetelijke score die tot op heden een van de meest interessante is uit de Nederlands filmgeschiedenis. De componist koos voor een score met een niet helemaal zuiver spelende banjo, die zó perfect dat dorpse en humoristische gevoel voor de bewoners van die straat verwoordt.

Cd-uitgaven
Van de vele films en (mini)series waarin Jack Wouterse een grote al dan niet kleine rol speelde zijn een fink aantal muziek cd’s uitgegeven. Een overzicht:

Alex Heffes – Vet Hard download only (Moviescore Media)
Bob Zimmerman – Snapshots CD (Pentatone)
Henny Vrienten – Kruimeltje CD (Fanfare)
Henny Vrienten – Pietje Bell CD (Fanfare)
Henny Vrienten – Pietje Bell II: De Jacht op de Tsarenkroon CD (Fanfare)
Jurre Haanstra – Wij Alexander CD (Simba)
Ozark Henry – Kruistocht in Spijkerbroek CD (BMG)
Paul M. van Brugge – Lang Leve de Koningin CD (Bonnet)
Peter Vermeersch – Minoes CD (Zonk)
Rainer Hensel – Baby Blue CD (Promo)
Ronald Schilperoort – De Schippers van de Kameleon CD (EMI)
Ronald Schilperoort – Kameleon 2 CD * 4 score tracks (extra schijfje bij de dvd)
Ronald Schilperoort – De Scheepsjongen van de Bontekoe CD *2 score tracks (extra schijfje bij de dvd)
‘t Schaep met de 5 Pooten soundtrack CD (Bridge)
Theo Nijland – Op Afbetaling CD (VPRO)
Vincent van Warmerdam – De Noorderlingen / Abel CD (Indisc)
Vincent van Warmerdam – De Noorderlingen / Abel / De Jurk CD (Starling)
Vincent van Warmerdam – De Noorderlingen LP (Indisc)
Vincent van Warmerdam – Track van De Noorderlingen en Abel op ‘’The Alphabet of Dutch Filmmusic’’ CD (Cinemusica)

]]> http://www.nlfilmdoek.nl/2009/09/de-muziek-van-jack-wouterse/feed/ 1 http://www.nlfilmdoek.nl/2009/08/3111/ http://www.nlfilmdoek.nl/2009/08/3111/#comments Sat, 08 Aug 2009 07:00:15 +0000 Joep de Bruijn http://www.neerlandsfilmdoek.nl/?p=3111 Jaap de Weijer and Martin Vonk componeren onder het collectief Het Paleis van Boem al jaren muziek voor films. Ze schrijven muziek voor film, televisie en theater. Onder hun beste werken mogen Karakter en Van God Los gerekend worden. Ze hebben met regisseur Pieter Kuijpers samengewerkt aan De Ordening, Van God Los, De Griezelbus en TBS. Wim de Wilde schreef voor de twee overige speelfilms van Kuijpers de muziek; Off Screen (samen met Daniël Bal onder de naam Portrait II) en Dennis P. Aan de muziek van Van God Los kun je duidelijk terughoren wat men als temp score gebruikt heeft. Maar is dat nu werkelijk zo erg? Zou je je als kijker niet meer in de film kunnen onderdompelen als de score associaties oproept met bestaande filmmuziek die geschreven werd voor andere films?

De score van Van God Los
Het Paleis van Boem componeerde een meeslepende dusitere score met een prachtig thema voor Stan, het hoofdpersonage van de film. De zware klarinet klanken zijn overgenomen van Howard Shore’s score van The Yards. Het is ook die muziek van Shore die meerdere malen, ook voor de algemene sfeer, als temp werd gebruikt. Een andere veel gebruikte temp score betreft Hans Zimmer’s The Thin Red Line. Het meest duidelijke voorbeeld dient zich al meteen in de opening van de film met een herhalende patroon van wat klinkt als een klok, terwijl slow motion beelden van een feest met daaronder een voice-over van Stan te horen is. Hiervoor was specifiek die tikkende klok overgenomen van de track ‘Journey to the Line’.

Later in de film is er een montage die begint met het overgeven van Stan, gevolgd door beelden van een plaats van delict. Men hoort een zware bass en sfeervolle geluiden die langzaam aan in geluidsvolume uitbouwen in wat je zou kunnen beschrijven als een angstaanjagende beklemmendheid. Hiervoor dient ter inspiratie de track ‘The Corall Atol’ van wederom The Thin Red Line. Ook werd een gedeelte van beiden prominenten scores gemixt tot een geheel wanneer Maikel terug gaat naar het koffiehuis waar hij een shootout veroorzaak waarbij de dochters baas om het leven komt. Het is niet geheel ongebruikelijk dat meerdere tracks van zelfs verschillende scores tot een stuk worden gesmeed. Zo doet de film editor van Van God Los, Job ter Burg, dat soms omdat tegen elkaar wrijvend muziek materiaal goed kan werken.

Tenslotte is er gebruik gemaakt van het thema van Amercan Beauty (Thomas Newman), een van de populairste temp scores van de laatste jaren, rondom de scene van Anna’s miskraam. In de uiteindelijke muziek van de twee componisten is het Newman geluid onmiskenbaar terug te vinden.

Het mag gezegd worden dat, ondanks de herkenbare temp score, Het Paleis van Boem een grandioze score hebben afgeleverd. Dat komt ook doordat ze bepaalde temp score elementen hebben genomen als basis en vanuit dit beginpunt zijn gaan componeren. Dat is ook precies waarvoor temp zou moeten dienen. Op dezelfde manier schreven ze al voor een aantal films thematisch werk met een instrument als een basklarinet. Dat daarvoor een bepaalde bestaande score aan de basis lag qua sfeer en klankkleur is dan ook niet erg. Temp score kan onder andere wel een nadeel zijn als men er voor kiest om bepaalde melodieën vrijwel letterlijk over te nemen. Maar daarvan is bij Van God Los geen sprake. Het eindresultaat is een uitstekende score vol emotionele dreiging en meeslepende thema’s die de film uitstekend dient.

Editor Job Ter Burg over de muziek
“Eén van de opvallendste dingen die beide componisten zeiden toen we aan Van God Los gingen werken was dat ze zo enthousiast waren over de werking van de temp. Het was hun volslagen duidelijk welke kant we op wilden en zeiden goed uit de voeten te kunnen met de schetsen die Pieter en ik hadden neergelegd.

Belangrijk bij het aanleggen van temp is voor mij de bezetting. Daarmee bepaal je heel erg de kleur van de muziek. En verder is het belangrijk om je te oriënteren op de momenten waarop je muziek wil starten en stoppen, omdat dat directe impact heeft op de dramatische vertelling. Niet zelden blijven de start- en eindpunten van cues, zoals aangegeven in de montage, min of meer gehandhaafd, al geldt ook daar dat de expertise van de componist natuurlijk van onschatbare waarde is.

Natuurlijk kun je discussiëren over de herkenbaarheid van de gebruikte temp, maar ik vind dat Jaap en Martin juist eenheid en structuur hebben aangebracht, met een buitengewoon precieze aandacht voor de ritmiek van de film. Dat wat goed was aan de temp hebben ze gehouden (bezetting, sfeer), maar wat mij betreft hebben ze er nog een extra dimensie aan toegevoegd en daar ben ik ze erg dankbaar voor.”

Jullie hebben dit jaar voor twee telefilms de muziek gedaan: Coach en De Punt. Laten we met deze laatste beginnen. De score is gecomponeerd op een atmosferische basis, met kleine etnisch klinkende elementen …

Ja dat klopt, De Punt van Hanro Smitsman. De score valt binnen een raamwerk van een bepaalde toonaard/akkoordenreeks en er is een thema in verwerkt dat in een aantal verschillende arrangementen terug komt. Het thema hoor je voor het eerst vlak voordat de titel in beeld komt. Het wordt daar gespeeld op Xaphone, dat is een bamboo-instrument dat het midden houdt tussen saxofoon en klarinet met het karakter van een menselijke stem. Het vocale karakter symboliseert een stem uit het verleden.

Ondertussen hebben jullie al regelmatig met Hanro Smitsman samengewerkt. De Punt, de televisieserie Fok Jou, een segment van Allerzielen en ook nog de korte film Dajo. Hoe maakten jullie kennis met elkaar?

Eerlijk gezegd weten we het niet meer precies. We denken dat het een film voor de gemeenteraadsverkiezingen van Amsterdam was waar we voor het eerst samen werkten. Het was in ieder geval lang geleden. Overigens maakten we ook nog de score voor Engel en Broer van Hanro.

De tweede telefilm Coach is film met overwegend vrolijke, doch dramatisch muziek. Het doet soms denken aan zigeunermuziek. Hoe benaderden jullie deze film?

We zijn met regisseur Joram Lürsen gaan brainstormen. Daaruit ontstond het idee om drie lijnen uit te zetten in verschillende muzikale sferen. Een vrolijke lijn die ook een melancholisch karakter in zich heeft, een dramatische lijn en een stadse lijn. Anders dan bij Alles is Liefde, waarbij een volledig orkest tot onze beschikking stond, hebben we bij Coach gekozen voor een bescheiden bezetting van contrabas, gitaar, viool en piano. We wilden voor de vrolijke lijn een crossover van verschillende stijlen waardoor je er wel een etnisch gevoel bij krijgt, maar dat je niet meteen kan duiden wat het nou precies is. Er zitten zigeuner/balkan-elementen in maar ook electrische ‘surf gitaren’ en mandolines. De vrolijkheid zit met name in het begin van de film. Op het moment dat Suzanne er achter komt dat Soukri de boel belazert, krijgt de score een dramatische wending en krijgt de piano een grotere rol. Dan is er nog de stadse lijn die nog steeds grotendeels met acoustische instrumenten is ingespeeld, maar hier wordt een electronische ritmische laag geïntroduceerd. Deze lijn is wat serieuzer/donkerder en wordt vooral ingezet wanneer we in de stad onderweg zijn.

Het Schnitzelparadijs was een film waarvoor jullie een hele gevarieerde score moesten schrijven. Hoe zijn jullie samen tot het eindresultaat gekomen? En hoe gingen jullie met de tempscore om?

Omdat Het Schnitzelparadijs in eerste instantie een telefilm was waarvoor geen muziek gecomponeerd zou worden, lag er al een gevarieerde temp-score die al goed werkte. Dat gevarieerde is onze grote kracht; je kan met ons heel veel verschillende kanten op en daarom is Martin Koolhoven ook naar ons toe gekomen. Maar omdat al die gevarieerde muziek opnieuw door ons gecomponeerd werd, is er een grotere eenheid in gekomen. Voor de acoustische gitaarlijn hebben we gewerkt met flamencogitarist Eric Vaarzon Morel, wat heel inspirerend was. Zijn spel heeft echt een verdieping aan onze composities gegeven. Naast de score hebben we ook een aantal songs voor de film geschreven. Naar aanleiding van de score van Het Schnitzelparadijs zijn we gevraagd voor de Belgische film Los van Jan Verheyen. 

In 2008 verscheen ook de televisieserie Het Schnitzelparadijs, waarvoor jullie alleen de leadermuziek hebben gecomponeerd. Waarom hebben jullie niet de gehele afleveringen voorzien van muziek?

Wij zijn in eerste instantie ook gevraagd om alles van muziek te voorzien. Er was een budget om, laten we zeggen, een viertal hoofdlijnen te componeren die dan steeds terug zouden moeten keren. Maar na het zien van een aantal afleveringen kwamen wij tot de conclusie dat het budget bij lange na niet toereikend was om te maken waar de serie naar onze mening om vroeg. De film was al heel divers qua stijlen maar de serie deed daar nog een flinke schep bovenop. Totale gekte met veel verwijzingen naar allerlei films met bijbehorende stijlkenmerken uit verschillende soorten filmmuziek. Wij hebben toen voorgesteld om voor het beschikbare budget een muziekpalet uit bestaande muziek samen te stellen en te monteren en een leader te verzorgen.

Wat vonden jullie van de cd-uitgave van de score van Alles is Liefde? Zijn er ook plannen om ander werk van jullie uit te brengen?

Wij vonden dat er op de soundtrack te weinig score materiaal kwam, dus hebben we ervoor gezorgd dat de score van Alles is Liefde als download verkrijgbaar is op iTunes. Vooralsnog zijn er geen plannen om andere scores van ons uit te brengen.

Hein, jij doet regelmatig het sound design/sound mix voor een project terwijl de andere drie van REC Sound de muziek componeren. Hoe verloopt de wisselwerking tussen jullie?

We doen ook regelmatig projecten apart van elkaar, met andere componisten, danwel met andere sound-designers! Iedere regisseur heeft zo zijn voorkeuren natuurlijk. Ik moet echter zeggen dat het voor mij, aan het einde van het traject, erg prettig werkt om niet alleen de muziek maar ook zes extra oren in de buurt te hebben. Het is een ideale situatie dat geluid en muziek onder één dak leven. De korte lijnen zorgen ervoor dat muziek makkelijker geïntegreerd kan worden in het totaal. Aanpassingen, feedback, discussies … alles speelt op een directer niveau. Regelmatig bekijken we elkaars werk gedurende het proces en kunnen dus snel bijsturen of diverse versies proberen. Een goed voorbeeld is ‘t Vrije Schaep, dat ik gemixt heb. In deze serie zitten 24 liedjes die door REC geproduceerd zijn. Deze zijn voor de opnames als guide gemaakt. “Geplaybacked” op de set en na de edit weer opnieuw gemonteerd en gemixt. Per track hebben we alles rechtgetrokken met beeld en daarna alles zo gemixt dat de liedjes naadloos overgingen in de live-action scènes. Door de korte communicatielijnen en infrastructuur konden we binnen de vaak korte tijd die je nu eenmaal tot je beschikking hebt het onderste uit de kan halen. Overigens heeft de serie net de Nipkowschijf gewonnen met een aantekening in het juryrapport dat het een toonbeeld is van het samengaan van muziek en drama. Dit najaar werken we weer samen op de nieuwe telefilm van Nicole van Kilsdonk: Sekjoeritie.

Als jullie een bestaande Nederlandse film mochten kiezen, de reeds gecomponeerde score eruit konden gooien en zelf aan de slag konden gaan … welke film zou dat dan worden?

Eigenlijk geen één. Een film is één geheel met haar score. Als er een andere score in zou komen, wordt het een andere film.

Welke scores van andere filmcomponisten horen jullie graag?

-Merlijn: Eternal Sunshine of the Spotless Mind‘ (Jon Brion), Hunger van Steve McQueen (David Holmes), Being John Malkovich (Carter Burwell), Motorcycle Diary’s (Gustavo Santaolalla) en nog een hele lijst …
-Melcher: The assasination of Jesse James (Nick Cave en Warren Ellis), Perfume (Tom Tykwer), Syriana (Alexandre Desplat), 21 Grams, Babel (Gustavo Santaolalla), Super Fly (Curtis Mayfield), Lost (Michael Giacchino).
-Chris: The International (Tykwer/Klimek/Heil), Coco Avant Chanel (Alexander Desplat), Zidane, a 21st century portrait (Mogwai).

Wat staat er nog op stapel voor de komende tijd?

Op 9 augustus gaat de Bosbros-film De Indiaan van Ineke Houtman in première. Hiervoor hebben we een mystieke score geschreven voor akkoestische snaarinstrumenten. We hebben onder andere gebruik gemaakt van Charango. Verder zitten er natuurlijk veel zuid-Amerikaanse invloeden in. We zijn heel trots op deze film en hopen natuurlijk dat veel mensen die film gaan zien. Voor de nieuwe film van Ineke Houtman Mooi Leven gaan we samen met Vincent van Warmerdam een tiental liedjes schrijven. Voor de promo van het Nederlands Filmfestival 2009 verzorgen we de sounddesign en mixage. Verder staan er nog een aantal produkties op stapel waaronder een paar grote films. Helaas kunnen we daar nu nog niet te veel over zeggen.

Hoe ben je te werk gegaan bij het componeren van de muziek voor Witte Vis?

“Na het lezen van het script ga ik meestal meteen aan de slag met het vastleggen van een paar ideeën, probeer de sfeer te bepalen en zo intuïtief mogelijk te werk gaan. Ik lees dan ook liever nog niet de regie-visie. Bij Witte Vis kwam ik meteen uit bij een Americana/Ry Cooder/Dead Man-achtige sfeer. Dit benadrukt het leven en de situatie van de visser, voor mijn gevoel. En ik vond het een prettige tegenhanger voor de realistische stijl waarin de film gedraaid is.

Ik heb een klein akoestisch “parlor” gitaartje in open stemming in een amp geprikt, en dat ranzige geluid werd de basis van de score. Meestal probeer ik een sterk melodisch thema te maken voor een film, maar misschien omdat het leven op zo’n vissersboot vrij saai kan zijn, veel wachten (dat denk ik dan, geen idee eigenlijk of dat zo is), is de muziek vrij traag, en niet zo melodieus geworden. Ik heb, volgens mij, zes van die thema’s gemaakt die ik in de film gebruik.

Ik heb een old time country fiddler (Judith Kolen) gevraagd de viool in te spelen. De accordeon (Marcel van der Schot) is erg op de achtergrond, maar laat toch een beetje wat Hollandse muziek en romantiek doorschemeren. De contrabas wordt gespeeld door Gerco Aerts. Ik hou van de rijkheid van klankkleur die echte akoestische instrumenten geven.

De sequenser, m.a.w. de elektronische klanken, zorgen in de film voor de stuwing. Voor de scène waarin de broers coke gaan verkopen, vond ik het een goed idee om een soort abstracte gangster-rap achtige track te maken. Mijn favoriete suspense-geluid was een 12-snarige gitaar die ik met een strijkstok heb gespeeld. Ik heb ook wat bekkens en stukken ijzer met een strijkstok bespeeld. Voor enkele scènes heb ik een piano door een echoapparaat gehaald dat eindeloos een toon bleef lopen. Ik vind het leuk om wat klanken zelf te maken.

Ik had Remy van Heugten al voor de montage wat muziek gestuurd, die demo’s heeft hij tijdens de montage gebruikt. Dat was erg prettig. Op dit moment werk ik met Remy aan twee nieuwe films. Nat, een korte kinderfilm, en De Vondeling, een one night stand.”

Wat was jouw rol als muzikant bij verscheidene scores van Vincent van Warmerdam?

“Van Vincent van Warmerdam ben ik een fan. Ik heb voor een paar films waarvan hij de muziek heeft gemaakt wat ingespeeld. Het op beeld inspelen, met zijn aanwijzingen erbij, vond ik vooral een leerzame ervaring. Hij is erg precies, weet wat hij wil, en is pas tevreden als het perfect is. Voor Vincent van Warmerdam heb ik gitaar en mandoline gespeeld voor de film How Many Roads. Ik heb voor Kicks gitaar gespeeld, en ik heb voor de karaokescènes in Kicks de muziek gemaakt. Voor Ober heb ik lapsteel en gitaar gespeeld. Op dit moment speel ik in Blackface, een theatervoorstelling van Orkater met zijn muziek.”

Kun je nog iets vertellen over jouw betrokkenheid bij Terrorama?

“Ik had rond 1998 een band, Rudolph Dancer. Edwin Brienen heeft ons vaak gedraaid in zijn radioprogramma, destijds bij de VPRO. Rudolph Dancer was wel een soort “bad taste” bandje, ik denk dat Edwin dat wel interessant vond. Hij wilde graag een nummer gebruiken voor zijn nieuwe film, Terrorama. Michiel van Leeuwen en ik hebben toen een elektronische versie van een nummer, ‘Far from Jesus’, opgenomen. Dat heeft Edwin in zijn film gebruikt, het is volgens mij een soort videoclip moment geworden, ik heb de film nooit gezien.”

En zijn er nog overige films waar je aan mee heb gewerkt?

“Voor de rest heb ik alleen muziek gemaakt bij een documentaire, voor het ECF, The European Cultural Foundation, gemaakt door Eddy Bal. Een paar jaar geleden heb ik muziek gemaakt voor de leader van het Unheard Film Festival.”