Above My Head van Eugenie Jansen: en nu een échte Nederlandse 3D film!

Hutspot, worst en kaas
Wie eind november zijn radio of tv aanzette, kwam er niet onderuit: Nederlands’ eerste 3D speelfilm Nova Zembla ging in bioscooprelease. Reinout Oerlemans liet in zijn talloze interviews geen kans onbenut om over zijn ontmoeting met De IJsbeer te verhalen. Armin van Buuren kreeg de eer om de soundtrack (opgenomen door een 120 koppig orkest) te remixen en de opbrengst ging naar … jawel, de ijsberenopvang.

Terwijl de recensenten over elkaar heen buitelden, met name over de 3D borsten van Doutzen Kroes (NRC next blog, De Filmkrant), wreef Steven de Foer, redacteur van de Belgische kwaliteitskrant De Standaard, in zijn handen. Hij had het in zijn column van april al voorzien: een speelfilm in 3D van ‘patser’ Oerlemans, dat kon het verhaal nooit goed doen. ‘Alleen in de porno industrie leeft er nog een vurig geloof in 3D’, besloot De Foer zijn column ‘3D weg ermee’. (De Standaard).

De Foer zou vergiffenis vragen als hij wist wat er op dat moment aan filmmateriaal in de montageset van Eugenie Jansen en Albert Elings zat. Inderdaad, in 3D! Ze deden het ook op buitenlocaties, zonder de borsten van Doutzen en met een fractie van de  zeven miljoen die Oerlemans tot zijn beschikking had. Het wordt de eerste 3D arthouse film in Nederland. En, – oh ja: het heeft een verhaal waarin de driedimensionale ruimte een heel eigen rol heeft. Ik spreek met Eugenie en Albert over deze nieuwe film in hun studio aan de Spuistraat, voorafgaand aan een bord hutspot met worst, kaas en appelmoes.

‘Three shots a day’
De vraag die op deze winterse namiddag centraal staat is: in hoeverre bepaalt de keuze voor 3D voor het verhaal dat je als filmmaker kunt vertellen? Wie het standaardboek over 3D filmmaken 3D Movie Making (Bernard Mendiliburu, 2009) leest, bekruipt al snel het gevoel dat de tijd van improvisatie en het benutten van het toeval bij het filmmaken voorgoed voorbij is.

‘3D = three shots a day,’ illustreert Albert als de technische precisie en het bijbehorende opnametempo van filmen in 3D in ons gesprek aan bod komen. Dat nou juist een filmmaker als Eugenie Jansen, die naar eigen zeggen ‘heel erg van het toeval houdt’, voor haar nieuwste film in 3D werkt, is dus op z’n minst opvallend. Wat houdt filmen in 3D in? Hoe gingen Eugenie en Albert te werk? En waar gaat Above my Head eigenlijk over?

Film in 360 graden en drie dimensies
‘Om bij het begin te beginnen: het verhaal voor Above My Head was er al een jaar of zeven,’ vertelt Eugenie. ´Kim Niekerk schreef het, haalde mij erbij en uiteindelijk rondde Patrick Minks het af. Nu hebben we fondsgeld en een omroep (KRO) gevonden en kunnen we ‘m maken.’ Hoofdpersoon in Above My Head is Shay, de dochter van een Aboriginal moeder en een Vlaamse vader. Ze verhuist na haar moeders’ dood met haar vader van haar eigen woestijndorpje in Australie naar het Belgische Ieper. Ze trekken in bij haar tante en oom die een Bed en Breakfast runnen. In dat kikkerkoude plaatsje, overladen met relekwieen uit de eerste wereldoorlog, probeert Shay de dood van haar moeder te verwerken.

Eugenie: ‘Het idee ontstond om het verhaal helemaal in cirkels te vertellen: de camera draait in twee minuten één keer rond en in die 360 graden zie je één filmscene. De erop volgende scene speelt dan weer op een nieuwe locatie. Door het verhaal in cirkelvorm te vertellen willen we de kijker in het centrum van het verhaal plaatsen en het gevoel versterken dat de wereld aan hem voorbij trekt. Vaak heb je in je leven plekken waar je wel langer wil blijven, of hoop je dat iets nog langer duurt – maar ja,: alles gaat voorbij.’

Het was Albert die daarop voortbordurend over filmen in 3D begon. Albert: ‘Uiteindelijk gaat de film over de plaats van mensen in de tijd en ruimte. In 2D kun je vooral het verstrekken van de tijd voelbaar maken, met 3D ervaar je als kijker ook de veranderingen in de ruimte.’ Om dit te illustreren, wijst Eugenie naar een stoel achter mij met daarop twee knuffels: ‘Stel dat jij de hoofdpersoon bent, dan worden die knuffels achter je ook belangrijk, omdat ze in 3D door het volume dat ze krijgen meer aanwezig zijn dan in het platte vlak. De beeldhiërarchie in voor- en achtergrond verdwijnt. Alles om de hoofdactie heen krijgt veel meer aandacht. Het is grappig om tijdens het filmen te merken dat de ruimte écht een rol gaat spelen.’

De film is traag, want de kijker is traag
Wat er binnen een scène ook te vertellen is – veel of weinig – : ze duurt in Above My Head steevast twee minuten. ‘Dat lijkt lang, maar in een 3D film heb je als kijker ook veel meer indrukken te verwerken’, zo stelt Albert. ‘Vergelijk het met de opkomst van de kleurenfilm in het zwart-wit tijdperk: met kleur ontstonden er voor een kijker ineens allemaal nieuwe associaties in een beeld. De sfeerbeleving werd een stuk intenser. Dus had je meer tijd nodig. Nu zijn we eraan gewend en kan een film niet snel genoeg gaan. Over een tijdje is dat ook met 3D, maar nu moeten we nog even wennen’.

Above My Head is gemaakt op die meanderende kijkervaring die een 3D film mogelijk maakt. ‘We geven letterlijk meer tijd aan de kijker, maar ook meer ruimte,’ zegt Albert. ‘Soms gebeurt er heel veel, soms niks. In een 3D film is dat heel fijn.’

Eugenie bladert ondertussen druk heen en weer door het fotoboekje van de opnames dat ze voor haar crew maakte als bedankje. ‘Wel koalaberen, maar nergens de camera: héél passend voor een boekje over het maken van een film!’.

‘Onprofessionals’, toeval en high end techniek
Op de vraag wanneer ze het script in deze vorm heeft herschreven, kan Eugenie geen specifiek antwoord geven. ‘Het gebeurt door het hele filmproces heen. Locatiebezoeken, nieuwe ontmoetingen, verhalen die verteld worden, eerder opgenomen scènes, maar ook de stemming van een acteur op de dag van de opname: dat alles zorgt voortdurend voor aanpassingen. Overigens: alles wat niet gescript is en tijdens de opnames binnen het cirkelvlak komt, komt ook in de film, vertelt Eugenie. ‘In Ieper reden er Hells Angels in beeld en later een Engelse schoolbus vol kinderen. Die zijn nu dus ook onderdeel geworden van de ruimte.’

Eugenie werkte net als bij haar vorige speelfilm Calimucho met niet-professionele acteurs die ze vond na uitgebreide castings of puur toeval. ‘Voor verschillende mensen en levensverhalen die we in de draaiperiode tegenkwamen, hebben we een plek gevonden in de film. Shay, die in het scenario enigs kind was, heeft zo een broertje en een vriendje gekregen en het echtpaar van de Bed&Breakfast waar de crew tijdens de opnames overnachtte, zijn in de film Shay’s oom en tante geworden.’

Werken met niet-professionele acteurs in 3D is niet moeilijker dan met professionals, ‘zolang ze maar buiten de ‘gevarenzone’ van de camera blijven!’, zegt Eugenie. Die gevarenzone is het deel van het speelvlak dat in het ‘dieptebereik’ van de camera ligt. Eugenie: ‘Wie daarin gaat staan, verschijnt in de film hangend in de zaal boven de hoofden van de filmkijker – en dat wil je echt niet. Alleen Shay en een handvol anderen in de film raken soms met hun neus aan de grens van dit gebied, wat een heel subtiel 3D effect geeft.’

Waar beperkt 3D nog meer tijdens het filmen? ‘Snel even een gebeurtenis meepakken is moeilijk als de camera verplaatsen en opnieuw instellen een dik uur duurt,’ zegt Eugenie. Maar soms deerde het niet: als Shay buiten opnames eens een ruzietje had met haar filmbroertje, duurde dat meestal lang genoeg. De rest was te overzien. Drukke patronen in kleding bijvoorbeeld mocht niet.‘We hebben één man, die toevallig als toerist in Ieper was, wel gevraagd of hij nog wat anders in z’n koffer had,’ glimlacht Eugenie.

360 Graden in goede en slechte tijden
De cirkelvertelling bleek als filmvorm heel voordelig in vergelijking met de 3D film volgens de klassieke filmtaal van shot-tegenshot. Het ‘Three shots a day’ tempo ging voor de opnames dan wel op, maar omdat hele scènes in één 360 graden shot werden opgenomen, leverde een draaidag relatief veel filmmateriaal op. Dat is nogal een verschil met een film waarvoor elke scene als een reeks van shots vanuit verschillende standpunten wordt opgenomen. Ook was er niet het probleem van het zoeken naar logische sceneovergangen: na één scene hop je gewoon naar een volgende cirkel op een andere locatie. Probeer je voor te stellen hoe een jump cut of cross dissolve er in 3D uit kan zien en je begrijpt het geluk van deze vormkeuze.

Maar het was ook die cirkelvorm die in het opnameproces veel meer uitdagingen bracht dan de high end 3D techniek. Probeer een 10 koppige crew maar buiten beeld te houden. Of de zon, inclusief de slagschaduw van de camera. Het kwam neer op boomtakjes in de lucht houden, een bosje rondcirkelende crewleden, drie camerafuncties elk op cutting-edge afstandbediening. De set belichten zonder lichtstatieven in beeld te krijgen was ook zo’n uitdaging. Eugenie: ‘We verstopten overal lampen op de set, of lieten er in beeld buslichten op schijnen. En o, ja: één keer was er niets anders voorhanden dan het licht van de Iphone van de cameraman. Dus we hebben echt van alles verzonnen’.

De cirkelvertelling maakte van Eugenie eerder een choreograaf dan een regisseur. Eugenie: ‘Het draaiplan is te lezen als een uitgekiende choreografie. Hoe mensen lopen, waar ze vandaan komen, dat ze uiteindelijk toch weer opduiken in de cirkel of tegemoet lopen… Bij het filmen was gevoel voor timing onmisbaar. Gelukkig was Adri Schrover, onze cameraman, daar heel goed in. Het is mij namelijk wel eens “gelukt” om een scene op te nemen en heel precies álles in die scene te missen …’

Lobbyen bij bioscopen 
De echte kluif aan 3D arbeid staat nog te wachten: de montage en postproductie. Albert: ‘Daar beland je pas echt in de technische details – met het bijeen brengen van de op twee camera’s gelijktijdig opgenomen beelden tot 3D, de geluidsmontage, 3D kleurcorrectie en de verschillende digitale filmformaten…’ Eugenie begint te lachen: ‘In het begin gaat het altijd goed, maar het gaat er juist om of ’t aan het eind ook goed gaat’. Albert: ‘De geluidsmontage is enorm belangrijk in deze film. Geluid is leidend in het verbeelden van de ruimte en voor het plaatsen van de personen en gebeurtenissen in de film’.

‘Ook wordt het spannend of de film wel vertoond kan worden in de filmhuizen zoals hij bedoeld is,’ zegt Albert. ‘We hebben de film opgenomen met 50 in plaats van 24 beelden per seconde, omdat de beweging van het beeld anders wat blurry was. Maar nog niet elke digitale server kan die afspeelsnelheid aan. We hopen dat de filmhuizen dit jaar servers aan gaan schaffen die ‘compatible’ zijn. We hebben daar eigenlijk op gegokt door op de techniek vooruit te lopen’. ‘De film wordt in elk geval in 2D bij de KRO uitgezonden,’ vult Eugenie aan.

Albert heeft trouwens – primeur! – net eigenhandig een 3D montageset in elkaar gezet. ‘En dan krijg je natuurlijk allemaal ideeën’, bekent hij. De verontschuldigende toon waarop hij dit zegt wees vooruit op het culinaire vlieg- en stuntwerk vijf minuten later. Albert, die een half uur geleden wegliep om hutspot te gaan maken, belandde in de ernaast gelegen werkkamer (juist, die waar de 3D set staat) en was het eten helemaal vergeten. ‘Dit wordt dan toch een minder traditionele maaltijd dan we gedacht hadden,’ aldus Eugenie.

Above My Head / Ondersteboven
Verwacht: medio 2012
Regie: Eugenie Jansen
Regie-coach: Albert Elings
Producent: De Productie

De nieuwe dramaserie Lijn 32 opent op zijn zachtst gezegd onconventioneel. In een Amsterdamse bus stapt een divers pluimage aan reizigers, een dwarsdoorsnede van Nederland. Dan laat scenarioschrijfster Marnie Blok de bus ontploffen.

Alle hoofdrolspelers ontploffen in de eerste scène. Dat is een bijzondere binnenkomer, als start van een serie.
‘Maarten Treurniet, mijn echtgenoot, werd gevraagd een serie te maken over terreuraanslagen. We hadden het boven de bloemkool vaak gehad over de angstcultuur die steeds meer gevoed wordt. Dat wilde hij niet. Hij wilde het tegenovergestelde. Stel dat de ene helft van het land aan tafel gaat zitten bij de andere helft en eens écht met elkaar gaat praten. Daaruit is Lijn 32 ontstaan. Met Carel Donck samen bedacht hij het idee van een bus vol personages, waar iets alarmerends mee gebeurt. En dan gaan we terug in de tijd.’

Het is een vorm die we nog niet in Nederlandse series zijn tegen gekomen. Welke buitenlandse series of films hebben als inspiratie gediend?
‘Een grote inspiratie was Crash, ook een mozaïek-film die heel erg gaat over angst en wat dat met mensen doet. Een ongelofelijk mooie film, we hebben hem bekeken tijdens onze eerste brainstormsessie. Ook inspirerend was Bowling for Columbine van Michael Moore. Daarin wordt letterlijk verteld dat een angstige burger een manipuleerbare burger is.’

Jullie schetsen een beeld van Nederland dat dicht bij de werkelijkheid ligt. In de rechts-populistische politicus Thomas de Zwart zullen we allemaal Geert Wilders herkennen.
‘We hadden de behoefte om een serie te maken over het hier en nu. Ik denk niet dat Wilders hierop wil of zal reageren. Mocht dat wel zo zijn, dat moet hij dat vooral doen. Wij doen de waarheid geen geweld aan. Sterker nog, de realiteit haalde ons tijdens het schrijven keer op keer in. Er waren bommeldingen, verdachte pakketjes werden gevonden, stations werden ontruimd, er diende een rechtszaak tegen een rechts politicus. Ook de verkiezingsuitslagen speelden ons – helaas – enorm in de kaart. De ideeën van Thomas de Zwart zijn abject, maar wij hebben ook geprobeerd om een man van vlees en bloed van hem te maken, iemand die worstelt met het verlies van zijn vriendin. Lijn 32 gaat over angst en vooroordelen, en hoe deze onze blik op de werkelijkheid kleuren en vertroebelen. Angst om dood te gaan, je te verbinden, te communiceren. Of over de moeite van een ouder echtpaar om mee te gaan in deze snelle wereld. Lijn 32 gaat over ons allemaal.’

Je hebt de serie geschreven samen met Karen van Holst Pellekaan en Maarten Lebens. Hoe was de verdeling?
‘Geweldig! Ik ben blij met de rijkdom van de inbreng van meerdere mensen. We hebben de verhaallijnen heel uitgebreid met elkaar besproken en toen verdeeld. Iedereen ging schrijven, maar we kwamen vaak samen, lazen en bespraken elkaars werk. Maarten Treurniet las mee, schreef soms ook mee. We hebben elkaars lijnen vervolgens ook weer onder handen genomen. Dat ging vrij organisch heen en weer en was een enorm inspirerende manier van werken. Uiteindelijk zijn we alle afzonderlijke lijnen aan elkaar gaan kleien.’

Te zien: de achtdelige dramaserie Lijn 32 is vanaf zaterdag 14 januari wekelijks te zien op Nederland 2, rond de klok van 20.15 uur.

Een interview met regisseur Pieter Kuijpers over Doodslag.

In 2003 brak Pieter Kuijpers door met zijn speelfilmdebuut Van God Los, een beklemmende misdaadfilm over de grauwe onderwereld van Venlo. Net zo benauwend is Doodslag, zijn nieuwste film, waarin hij complexe maatschappelijke kwesties aan de kaak stelt. Een interview met de regisseur. “Het is niet zo dat er een paar gekken rondlopen en de rest maar normaal is. Het is veel ingewikkelder dan dat.”

Hoe is het idee ontstaan om deze film te maken?
‘Het was naar aanleiding van een voorstelling van Marcel Lenssen, die ook het scenario geschreven heeft. Hij had een solovoorstelling in het theater, over hufterig gedrag en hoe je daar het beste mee zou kunnen omgaan. Hij kwam er zelf niet goed uit hoe je daar nou het beste op kunt reageren, daar ging die voorstelling over. Theo had die voorstelling gezien en vertelde me dat ik met Marcel moest gaan praten. Zo is het begonnen.’

Heb je uiteindelijk zelf een oplossing voor het probleem gevonden?
‘Nee, ik heb de oplossing zelf ook niet. Het is heel moeilijk: hoe bescherm je beschaving? Kun je dat op een beschaafde manier doen? Het is een dilemma waar je niet goed uit komt.’

In Doodslag is het sowieso al lastig te bepalen wie nou de schuld moet krijgen en wie het slachtoffer is.
‘Ja, iets wordt al snel als hufterig ervaren, maar als je er dieper induikt en gaat kijken wat er aan de hand is, blijkt vaak dat er toch wel een reden is voor de dingen die ze doen. De film speelt met die verschillende gevoelens, maar alles wordt steeds omgedraaid. Elke keer als je denkt dat je weet wat je er van vindt, komt er weer nieuwe informatie waardoor je er weer anders naar gaat kijken. En zo is het in het echte leven natuurlijk ook. Het is niet zo dat er een paar gekken rondlopen en de rest maar normaal is. Het is veel ingewikkelder dan dat.’

Was het je voornaamste doel om dat aan het publiek over te brengen?
‘Er zijn verschillende dingen die ik fijn zou vinden als je ze eruit kunt halen. Het voornaamste is dat het allemaal ingewikkelder is dan het lijkt. Het mooie vind ik dat het hoofdpersonage zich laat leiden en manipuleren door mensen die er allemaal een mening over willen hebben. Mensen die allemaal zo mooi kunnen lullen is één ding, maar de slachtoffers zijn dan de mensen die de daad bij het woord voegen. Mark Rutte heeft gezegd dat we de maatschappij moeten terugveroveren op de hufters. Ten eerste lijkt het daardoor alsof de hufters de maatschappij daarmee in handen hebben, dat is al raar. En ten tweede: hoe zouden we dat dan moeten doen? Als ik het doe, dan werkt het alleen maar tegen me. Ik heb zelf geen oplossing, maar ik vind het wel een mooie vraag om te stellen: hoe moet dat dan?’

Is er überhaupt wel een oplossing?
‘Ik heb het gevoel dat zolang we ons door uitersten laten leiden, en je gaat daarin mee, dat je het probleem alleen maar groter maakt. Zoals altijd ligt de waarheid ergens in het midden. We moeten met zijn allen blijven nadenken en genuanceerd blijven. Je weet niet wat je in oorlogstijd zou doen, maar zorg dan dat er geen oorlog komt.’

De film laat mooi het verhaal van beide kanten zien. Een belangrijke emotionele scène daarbij is voor Najib Amhali, een komiek. Waarom koos je voor hem?
‘Ik wist dat het wel echt goed moest worden, want het is maar één scène. Dus ik ging denken wie dat het beste zou kunnen doe en ik wist dat Najib een hele goede acteur was. Hij durft ook dingen te doen die anderen niet durven, hij kon die scène echt vol spelen. Het zou te gek zijn om hem te nemen, omdat je ook daar dan allerlei verwachtingen omdraait. Als je Najib ziet moet je lachen, vervolgens komt er een hele ontroerende scène, dat werkt dan extra goed.’

Op een ander niveau lijkt ook de rol van cabaretier te zijn omgedraaid. Belichaamt Gijs Scholten van Aschat wat Theo Maassen in het dagelijks leven is?
‘Nee, deze man is veel cynischer dan Theo. Het is eerder een kruising tussen Youp van ‘t Hek en Toon Hermans. Maar het is zeker interessant om te kijken wat de rol van cabaretier in deze maatschappij is, zeker de cabaretiers die veel grappen maken over andere mensen. Dat heeft consequenties, het is niet zo dat je zo maar wat kunt roepen. Prem riep pas op televisie dat als je een inbreker in je huis hebt, je hem maar moet doodslaan. Dat vind ik totaal absurd, dat dat kan. Eigenlijk is dat gewoon oproepen tot moord. Dat vind ik echt kwalijk, dat zo iemand er dan ook niet op wordt aangesproken. Ik vond het dus ook wel interessant om dat aan de kaak te stellen, om te kijken hoe ver je mag gaan en of je wel zo maar alles kunt zeggen.’

Doodslag draait vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen.

Hoe bereid jij je voor op zo’n rol?
‘Ik bekeek de documentaire Dichter bij Tanja van Leo de Boer en las veel over de FARC. Ook leerde ik de Spaanse taal. Dat was noodzakelijk, zodat we tijdens het draaien konden improviseren. Als je met Zuid-Amerikaanse acteurs werkt, is het wel zo handig als je een beetje flexibel bent. Verder sprak ik met gewone Colombianen over hoe zij tegen de rebellen aankijken, en wat voor impact die hebben op het dagelijkse leven. Eileen vertelt niet écht het verhaal van Tanja. Mijn personage komt voor vergelijkbare keuzes te staan, maar de film handelt meer over de noodzaak en gevaren van idealisme dan over de persoon Tanja Nijmeijer.’

Je trok ook echt de jungle in …
‘Ja, ik had daar een te gekke tijd. Door de lange dagen en het tropische klimaat was het gemakkelijk me in mijn rol in te leven. De omstandigheden maakten me wat harder; in de jungle heeft klagen geen enkele zin, je moet gewoon doorgaan. Dat kwam mijn vertolking ten goede, want op zo’n moment vallen realiteit en fictie samen. Die strijdbaarheid  zie je ook terug op het scherm. Dankzij de crew, die bestond uit Ecuadoranen en Venezolanen, voelde ik me geen moment bang. Ze namen me ook direct op in hun midden. In Bogota realiseerden we ons dat het verhaal dat wij maken, hoewel het fictief is, daar aan de orde van de dag is. Heftig als dat tot je doordringt.’

Dat klinkt als de motivatie van Eileen.
‘Eileen heeft twee gezichten. Ze is een vrolijk en ongecompliceerd meisje, maar heeft ook een extreme kant. Ze is bereid over grenzen heen te gaan. Die strijdbaarheid herken ik wel. Ook ik werd in Colombia geraakt door de sociale ongelijkheid daar. Er moet iets veranderen. Ik zou dat graag doen, maar niet met geweld. Ik maak liever een film over het onderwerp. In de film wordt duidelijk dat Eileen niet bewust kiest voor het leven waarin ze belandt. Maar door de gemaakte keuzes is een terugweg niet meer mogelijk. Tragisch.’

In 2005 won je een Gouden Kalf voor Leef! en onlangs mocht je de prestigieuze Guido de Moor-prijs in ontvangst nemen. Merk je iets van je toegenomen naamsbekendheid?
‘Ik weet niet hoe groot dat effect is, ik weet alleen dat ik succesvol wil zijn in mijn werk. Door Eileen is mijn liefde voor film nog meer gegroeid. In Hanro Smitsmans volgende film, die volgend jaar gedraaid gaat worden, ben ik ook gecast.’

De tweedelige dramaserie Eileen wordt op 12 en 19 december uitgezonden om 21.00 uur op Nederland 2.

Een interview met regisseur Joram Lürsen over Dolfje Weerwolfje

Nog geen jaar na de release van Het Geheim, staat Joram Lürsens volgende film alweer klaar. We spraken de regisseur over zijn verfilming van Dolfje Weerwolfje, naar de gelijknamige boekenreeks van Paul van Loon. “Dat het een menselijke boodschap heeft, is wel iets dat bij mijn werk past.”

Wat sprak je zo aan in dit boek?
Ik heb het ooit voorgelezen aan mijn kinderen en daarvan kon ik me herinneren dat het heel eenvoudig geschreven is, maar ook invoelbaar voor jonge kinderen. Als je zeven bent en je komt erachter dat je anders bent dan de rest, dan kun je daarmee worstelen. Dat vond ik mooi, dat het zo’n diepliggend thema had, maar dat het uiteindelijk in een heel simpel en invoelbaar avontuur geschreven was.

Die combinatie zie je vaker terug in je films. Is Dolfje Weerwolfje typisch Lürsen-materiaal?
Ja, ik denk het wel. Ik hou wel van films waar je een goed gevoel bij krijgt, waar je van denkt dat het een soort eigen wereld is, maar niet al te ver van onze eigen wereld af. Met een weerwolf-film is dat natuurlijk wel een beetje lastig, een weerwolf zie je niet overal. Maar het is een mooi eigen wereldje dat ik kon scheppen en waar zo’n karaktertje, van zo’n jongetje dat verandert, goed inpast. En dat het een menselijke boodschap heeft, is ook wel iets dat bij mijn werk past.

Is er een speciale reden waarom je nu weer voor Tamara Bos als scenarist hebt gekozen?
Tamara heeft natuurlijk veel geschreven voor kinderen. Ze kan heel goed een film met een serieuze ondertoon maken, met grapjes en goede personages. We zijn wel bekenden van elkaar, we hebben vaker samengewerkt, maar nooit voor film. Dat ik nu weer voor haar heb gekozen heeft vooral te maken met beschikbaarheid. Het is niet zo dat ik alleen maar met één iemand wil werken. Ik vind het fijn om met verschillende acteurs te werken, ik werk met mensen die ik goed vind. Ieder project is dat weer anders.

Nu draait het natuurlijk ook vooral om het nieuwe hoofdrolspelertje. Wat zocht je in hem?
Ik heb eerder films gemaakt met kinderen, waarbij ik een jongetje van acht zocht, maar uiteindelijk een jongetje van tien voor de rol vroeg. Kinderen van tien kunnen het wat meer volhouden en die snappen iets meer wat je wil, bij een kind van zeven is dat toch een beetje lastig. Maar omdat Dolfje zo bekend is bij veel kinderen, is het toch goed om dat ook echt door een jongetje van zeven te laten spelen. Kinderen van zeven zien er heel anders uit dan kinderen van acht, negen of tien. Ole heeft echt nog een jong gezichtje. Hij was zes toen hij zijn screentest deed en zeven toen hij speelde, hij was toen ook nog echt aan het wisselen. Verder had hij al wat filmervaring, hij is fotogeniek, hij heeft een hele lieve stem, een hele lieve manier van bewegen. En hij kan het lang volhouden en vindt het leuk om te spelen. Het is natuurlijk belangrijk dat zo’n kind er ook zelf lol in heeft.

Maar ondanks dat hij het langer volhield was het toch wel een verschil met een tienjarige, qua regie.
Ja, zeker. Ik heb vorig jaar met een jongetje van tien gewerkt en daar merk je dat zijn concentratie er naar paar uur nog gewoon is. Bij een zevenjarige is die concentratie echt sneller weg. Tijdens de regieaanwijzing ziet hij bijvoorbeeld een brommer voorbij rijden en begint hij over die brommer te praten.

Dat klinkt ook wel vermoeiend.
Nou, als ik mijn hele leven films met jongetjes van zeven zou moeten maken, dan weet ik niet of ik het lang vol zou houden. Maar als afwisseling is het leuk om met hele diverse mensen te werken. Acteurs zijn altijd heel divers, maar zevenjarigen hebben weer specifieke dingetjes. Maar die zijn af en toe ook heel aandoenlijk en emotionerend, of grappig. Daar hoef je niks voor te doen, zo zijn ze gewoon. Dat is weer een voordeel.

Dolfje Weerwolfje is in feite een horrorfilm voor kinderen. Hoe heb je dat aangepakt?
Voor mij is het heel makkelijk om die film doodeng te maken, dat kinderen nachten niet meer slapen, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling. Ik heb het juist een beetje gezocht in het lichtere, een beetje een variant op het thema van het transformeren. Wat dat normaal zo eng maakt is dat je botten hoort breken en vlees hoort scheuren. Nare geluiden met enge muziek. Wij hebben juist geprobeerd om in de effecten en de muziek het juist heel licht te houden, net wat luchtigere muziek, net wat grappigere geluiden. Niet totale Tom & Jerry-onzin, maar wat komische effectjes die nog wel geloofwaardig blijven. Maar kinderen die naar deze film gaan met hun ouders willen ook een spannende film, dus het moet spannend zijn zonder dat het gruwelijk wordt.

Heb je daar testpublieken voor gebruikt?
Ja, ook. Dat doe je niet bij iedere fase, maar de film is twee keer voor een vrij groot publiek getoond en dan merk je wel hoe de reacties zijn. Ik had toen alleen wel het probleem dat de 3D-effecten, de computeranimatie, in dat stadium nog zo onaf was, dat het wel erg nep was. Dus testen is ook wel lastig wat dat betreft, je moet het toch ook wel op je eigen gevoel doen.

Reinout Oerlemans en Robert de Hoog over Nova Zembla

Nova Zembla is een grote stap voor zowel de regisseur als de hoofdrolspeler. Reinout Oerlemans maakt als eerste Nederlander een bioscoopfilm in 3D en Robert de Hoog zal na meerdere arthouse-successen nu eindelijk bekend worden bij een groot publiek. We spraken met hen over de zware productie en hun visie op de Nederlandse film.

Druk
Oerlemans heeft het zichzelf niet gemakkelijk gemaakt. Half april kondigde hij aan zich te gaan storten op de eerste Nederlandse 3D-film, een oer-Hollands avontuur dat nog voor de kerst uit moest komen. “Die druk heb ik wel gevoeld tijdens het draaien, en ook tijdens de voorbereidingen. Het was zwaar en ongelooflijk fysiek, zo veel grootser dan Komt een vrouw bij de dokter. En helemaal voor Amerikaanse begrippen was er een vrij korte post-periode. Maar aan de andere kant is de film technisch gewoon goed, ook qua 3D. Ik weet dat er andere producenten in Nederland zijn geweest die zeiden dat het me nooit zou lukken. Maar dat motiveert me alleen maar, kom maar op!”

En dat met slechts één film op zijn cv. Uit ervaring kon Oerlemans dus niet veel putten. “De mazzel die ik had was dat 3D voor iedereen nieuw was, op dat gebied moesten we allemaal pionieren. Maar er waren gewoon veel moeilijke situaties, en dat vind ik ook spannend. Ik heb wel eens eerder gezegd: Komt een Vrouw bij de Dokter was een ‘walk in the park’ vergeleken met deze film. Veel meer kleine scènes, overzichtelijker. Veel intiemer dan het geweld van Nova Zembla. Dat wilde ik ook graag, maar dat was wel een hele nieuwe wereld.”

Regie-aanpak
Het bleek ook voor een compleet andere regie-aanpak te zorgen. In filmpjes die achter de schermen zijn gemaakt kunnen we Reinout af en toe zien schreeuwen alsof zijn leven er van af hangt. “Ik weet dat ik vrij veel als een bullebak word neergezet, dat vind ik ook niet erg, want zo ging het af en toe ook wel. Dat was totaal niet zo bij Komt een Vrouw bij de Dokter. Het was niet zo dat ik me dat van tevoren had voorgenomen, maar dat overkomt je. Je moet. Het was een fysieke manier van regisseren. Dat was niet altijd zo, maar ik vond het af en toe heel belangrijk om een soort intensiteit in de acteurs te krijgen, en kennelijk was dit mijn manier om dat te doen. Het allergevaarlijkste bij regisseren is dat je de film door je poten ziet glippen, dat mag nooit gebeuren. Ik heb in het begin gezegd dat iedereen het beste moet geven, niet voor mij maar voor de film. Dat wil ik elke dag weer voelen, maar dan moet je wel die film ook echt in je handen hebben. Daarom was ik misschien wel af en toe iets te krampachtig bezig om dat vast te houden.”

Robert de Hoog werd dus af en toe vrij fanatiek door zijn regisseur benaderd, maar daar bleek hij goed tegen bestand. “Ik schreeuwde keihard terug, dat hij zijn bek moest houden. Maar na de scène gingen we dan naar elkaar toe en zeiden we allebei sorry, en toen gingen we gewoon weer verder. Maar dat is puur de spanning opzoeken en het uiterste uit elkaar halen. Je moet een bepaalde klik hebben en dat heb ik heel erg met Reinout, ik vertrouw hem blindelings. Ik weet dat als hij een film maakt, het ook goed gebeurt. Dat waardeer ik heel erg. Maar bijvoorbeeld bij Hanro (Smitsman, red.): die hoef ik alleen maar in zijn ogen aan te kijken en dan weet ik precies wat hij bedoelt. Met iedere regisseur heb je weer een andere klik.”

Hoe de 23-jarige acteur zich moest voorbereiden op de grote en fysieke rol die hem te wachten stond, wist hij zelf ook niet goed. “Ja, hoe doe je dat? Ik heb me er maar gewoon aan over gegeven. Het is zo’n gigantische productie, ik wist helemaal niet wat ik moest verwachten. Ik heb hiervoor alleen kleine arthouse-films gemaakt en dit is bijna Hollywood.  Ik heb een bepaald soort stijl van spelen en die heb ik hier ook gewoon toegepast. Ik wil graag het gevoel geven dat je naar iemand zit te kijken zoals wij nu een gesprek voeren. Iemand die gewoon heel naturel overkomt.”

3D
Nova Zembla is overal groots aangekondigd als de eerste Nederlandse 3D-film. Beloftes moesten wel waargemaakt worden, maar het viel niet mee om dat als eerste in ons land te doen. Oerlemans legt de concrete verschillen met de conventionele manier van filmen uit. “Het is een stuk duurder door de apparatuur en de techniek, waar ook weer meer mensen aan vast zitten. Daarnaast wordt er over het algemeen aangenomen dat je met 3D minder snel kan draaien. Je werkt langzamer omdat het gecompliceerder is.”

De ervaring die hij met cameraman Lennert Hillege had opgedaan met zijn debuut, kon hij lang niet altijd gebruiken. “Bij ‘Komt een Vrouw’ hadden Lennert en ik een aantal dingen om een bepaalde beeldtaal te maken. Veel handheld, lange lenzen, dichtbij de personages, tegenlicht. Al die dingen kunnen niet in 3D. Handheld is onmogelijk, de hele camera weegt 40 kilo, dus dat kun je niet op de schouder nemen. Het verwisselen van een lens duurt anderhalf uur, dus het grootste deel van de film hebben we met één lens gedraaid. En tegenlicht moet je ook niet doen in 3D. Het licht komt op de ene lens altijd net iets anders binnen dan op de andere, daar kunnen je hersens niet goed mee omgaan.”

Niet alleen in de voorbereiding, maar ook tijdens het filmen leerden Hillege en Oerlemans nog over de nieuwe cameravoering. “Met 3D zit je in een soort kijkdoos te kijken en zijn je ogen veel meer aan het ontdekken. Je zit shots meer te bekijken, dan ze te beleven. Als je niet oppast geeft dat een enorme afstand tussen de kijker en het verhaal, omdat je meer naar details zit te kijken dan dat je echt in het verhaal meegaat. We bekeken in IJsland de resultaten in de bioscoop, en daar hebben we geleerd dat we bijvoorbeeld dichter op de huid van de hoofdpersoon moesten zitten.”

Toekomst
Dat Robert de Hoog nu opeens in een grote commerciële productie staat, betekent niet dat hij het arthouse-circuit vaarwel zegt. “In arthouse speel ik nog het allerliefst; kleine films, zo dicht op de huid. Maar ik vind het gewoon zo jammer dat er zo weinig mensen naartoe gaan, dat frustreert me, dat er niet zo veel aandacht voor komt als dit, terwijl dat ook gewoon goede films kunnen zijn. Ik hoop dat er over een tijdje net zo’n markt is voor de arthouse-film als nu voor de commerciële film.”

Want het gaat steeds beter met film in ons land. De Hoog legt uit dat Oerlemans daar een groot aandeel in heeft. “Alle films die hij produceert gaan superveel mensen naartoe. Hij creëert nu wel echt een platform voor de Nederlandse film, er gaan miljoenen mensen heen, dat vind ik heel erg fijn. Dan komt er ook een dag dat er gewoon arthouse-films bij Pathé draaien en dat mensen echt enthousiast zijn als er een nieuwe Nederlandse film uitkomt. Dat kan door dit soort films. En het is geen rommel, het is gewoon kwaliteit. Bij wijze van spreken kunnen wij hier ook Hollywood maken. We mogen best trots zijn op wat hier allemaal gebeurt. Mensen mogen best weten dat de Nederlandse film echt groot aan het worden is.”

Dagmara Bak was nog maar net klaar met haar Poolse theater opleiding, of ze had al een hoofdrol in het exotische Nederland te pakken. In het Vinex-drama Onder Ons speelt ze een introverte au pair. 

Hoe was het om in Nederland te werken?
‘Onder Ons is de eerste grote film die ik na mijn opleiding doe, en dan meteen in een ander land … Dat was best een big thing. Wat mij het meest over Nederland verbaasde, is dat je gewoon bij iedereen naar binnen kunt kijken. In Polen heeft iedereen zijn gordijnen gesloten. Het is een fundamenteel andere ervaring in een land te werken waar je geen mensen kent en de taal niet begrijpt. Bij een Poolse film zou ik na een werkdag gewoon mijn vrienden en familie zien. Met elkaar Skypen is toch anders. Het enige Nederlands wat ik nu nog ken? Tja, ‘dankjewel’ en ‘goeiedag’. De twee maanden die ik voor Onder Ons in Nederland was, had ik een boekje waarin ik woorden opschreef.’

Heb je veel geleerd van deze filmervaring in Nederland?
‘Nederland is een heel ander land dan Polen, dus ook de filmmaker en films zijn anders. Die ervaring was sowieso al een hele ‘ontdekkingsreis’ voor me. Als actrice heb ik veel geleerd van mijn tegenspeelsters, zoals Rifka (Lodeizen, red.). Als je met iemand speelt, observeer je ze ook. Daar leer je van.’

Hoeveel Nederlandse films ken je eigenlijk?
‘Ik heb wel een aantal Nederlandse films gezien, maar de titels ben ik vergeten. Er zat er eentje bij van een Poolse regisseur, ach, hoe heet ze ook al weer? O ja, Nothing Personal van Urszula Antoniak! Die vond ik echt prachtig.’

Onder Ons is een erg serieus drama. Dat wil toch niet zeggen dat er niet wat is afgelachen op de set?
‘Voor één bepaalde scène zat ik met het hele gezin aan de eettafel. Mijn oppaszoontje moest continu huilen, waardoor de opname steeds over moest. Uiteindelijk probeerde zijn moeder hem af te leiden door onder de tafel telkens “koekoek, koekoek!” te roepen. Toen Marco “actie” riep, was ze nog steeds bezig. Dus terwijl wij acteerden, zat zij onder ons. Ik heb er extra op gelet, maar in de film is er niks van te zien of horen.’

Onder Ons gaat 10 november in Nederland in première.

Marco van Geffen maakte met zijn speelfilmdebuut meteen naam in de internationale filmwereld. Onder Ons, over een Nederlands stel dat de Poolse au pair Ewa in huis haalt, is een Vinex-drama. 

In plaats van schilders en bouwvak kers haal jij acteertalent uit Polen,
‘Ik ging naar Warschau om de twee belangrijkste rollen Ewa en Aga te casten. Daar heb ik 75 actrices voorbij zien komen. Maar toen ik Dagmara Bak zag, wist ik direct dat zij Ewa was. Iedereen viel als een blok voor haar. Dagmara is een ongelofelijk talent, pas een jaartje afgestudeerd aan een theateropleiding. Natalia Rybicka daarentegen, die in de film de andere Poolse au pair speelt, is hartstikke beroemd. In Polen dan hè! Als voormalig kindsterretje wordt ze op straat herkend.’

In Onder Ons speelt de taalbarrière de personages danig parten. Had je daar zelf in het echt ook last van?
‘Nou, mijn Pools is niet bepaald geweldig. Daarom heb ik eerst een paar maanden Pools geleerd om Dagmara en Natalia beter te kunnen verstaan. Ik wil namelijk niet dat wat in mijn film gebeurt, ook op de set plaatsvindt. Of ik me nog wat woorden herinner? (lachend) Cześć en przepras zam: hoi en sorry. Best handige woorden om te kennen, maar mijn uitspraak is nog steeds beroerd, vrees ik.’

Onder Ons oogstte lovende kritieken op de festivals van Locarno en Toronto. Hoe internationaal is je film met die typisch Nederlandse Vinex-locatie?
‘Ik neem met de film bewust geen stelling in. Ik laat graag zaken open, zodat de kijker de conclusie trekt. Dat maakt hem ook voor buitenlandse ogen geschikt. Ik schets een beeld van het hedendaagse Nederland, maar natuurlijk is dat een uitvergroting van slechts een bepaald stukje daarvan. Belangrijker nog is dat het verhaal en het gegeven een universeel karakter hebben. Voor de Nederlandse première was ik dan ook niet meer of minder zenuwachtig dan voor een buitenlandse. Ik ben sowieso niet zo snel zenuwachtig: ik vind het wel leuk zelfs. Als ik iets voel, dan is het vooral trots.’

Onder Ons is het eerste deel van een geplande Vinex-trilogie. Trekt zo’n nieuwbouwwijk jou zo aan?
Lachend: ‘Neen. Ik woon zelf in een fijn huis in Amsterdam, maar vroeger woonde ik wel in een middenklassenbuurt. Ik heb een haat-liefdeverhouding met dit soort wijken, want ze zijn best lelijk, maar ik voel me er ook direct thuis. Heel interessant om dat conflict op te zoeken en daarbij de lelijkheid niet uit de weg te gaan. Voor de vervolgfilms is de locatie opnieuw een nieuwbouwwijk. Welke? Dat weet ik nu nog niet. Belangrijk is dat de locatie bij het verhaal past, het drama versterkt. Je hoeft de films niet in een bepaalde volgorde te zien: het zijn in principe drie losse verhalen, die alleen een thematische verwantschap hebben.’

Onder Ons is vanaf 10 november te zien in de Nederlandse bioscopen. Lees binnenkort ook een interview met hoofdrolspeelster Dagmara Bak op NLFilmdoek.nl.

Wat maakt De Dijk zo bijzonder?
‘Ze zijn al dertig jaar samen, beslissen alles gezamenlijk en hebben elk hun eigen inbreng. De een is niet belangrijker dan de ander. Elk bandlid schrijft nummers en ze hebben allemaal minstens één hit voortgebracht. Ondanks alles wat ze samen meemaken en dat er af en toe iets anders voor ze lonkt – zeker voor Huub (van der Lubbe, leadzanger, red.) – zijn ze nog steeds bij elkaar, zijn ze solidair en goede vrienden.’

Het onverwachte overlijden van Solomon Burke zorgt voor een van de hoogtepunten van de film …
‘Zoiets verzin je niet, en het was verschrikkelijk om mee te maken. Het liefste hadden we gewild dat Burke nog zou leven. Het idee was om een interview met hem te doen en dit samen te voegen met het concert dat hij en De Dijk zouden hebben. Burke was een liefhebber van De Dijk en zag een internationale carrière voor ze weggelegd. Dan sterft hij opeens – bijna een onwerkelijk moment. Ik schrok toen ik het hoorde.’

Die gebeurtenis laat wel ook mooi zien hoe dicht je bij de band mocht komen. Zijn er geen momenten geweest waarop de camera uit moest?
‘Op dat moment voelde ik me wel bezwaard, alsof ik ze lastig viel. Het was een zwaar moment voor ze, dat voelde ik. Maar we hadden afgesproken dat we bij alle belangrijke gebeurtenissen aanwezig mochten zijn. En als ze ‘ja’ zeggen tegen iets, dan doen ze het ook.’

Hou me Vast – De Dijk is vanavond om 20.25 uur te zien op Nederland 2.

Al bijna 30 jaar toert De Dijk door Nederland. Van Nijeveen tot Bergen op Zoom, van Weert tot Broek op Langedijk. In vrijwel ongewijzigde samenstelling heeft deze band een steeds breder publiek aan zich weten te binden. Ze zijn samen opgegroeid en hebben elkaar beter gemaakt door keihard en op een unieke manier samen te werken. Terwijl voor de buitenwereld Huub van der Lubbe het gezicht is van de band, is de band van binnen vooral een collectief: alles wordt in gezamenlijkheid besloten. De documentaire toont het jaar waarin ze hun eerste internationale album Hold on Tight uitbrengen en dat feestelijk zouden bekronen met een optreden met Solomon Burke in Paradiso. Het loopt anders – de ochtend van zijn aankomst in Amsterdam overlijdt Solomon Burke op Schiphol. De Dijk is er kapot van: ze verliezen een vriend, maar ook valt een mogelijke internationale droom aan diggelen.

Met Lotus maakt Pascale Simons haar speelfi mdebuut. Belangrijke thema’s in haar mozaïekfilm zijn liefde, hoop en eenzaamheid. ‘Wist je dat chronische eenzaamheid net zo slecht is als vijftien sigaretten op een dag roken?’ 

Mahler
Zoals het een goede mozaïekfilm betaamt, springt Lotus heen en weer tussen verschillende verhaallijnen, die elkaar af en toe kruisen. Pascale Simons: ‘Voor de montage plakten we foto’s van iedere scène op een enorm bord. Daarna maakten we de edit. Als we het gevoel hadden dat die niet werkte, dan konden we zo met de volgorde van de foto’s schuiven voor een nieuwe versie. Zo bleven we experimenteren totdat de scènevolgorde gevoelsmatig klopte.’ Voor de structuur van de film liet Simons zich inspireren door Mahlers Vijfde. Net zoals in die symfonie wisselt ook zij dynamische en kalme stukken met elkaar af. ‘Ik zag het als een interessante uitdaging. Ik verwijs trouwens ook letterlijk in mijn film naar dat stuk.’

Eenzaamheid
Vrijwel alle personages in de film zijn eenzaam en hebben moeite met elkaar te communiceren. Toevallig ging de film twee weken geleden in première tijdens de Week van de Eenzaamheid. Met Lotus wil de regisseur deze emotie tonen, maar ze waakt ervoor een deprimerend verhaal te vertellen. ‘Ik benadruk ook de kracht die je uit het leven kunt putten. Zo is het belangrijk om van de kleine dingen te blijven genieten. Een vriendelijk gebaar van een vreemde, het geluid van de wind of een knipperend licht in de verte. Als je aandacht hebt voor het hier en nu, vind je daar ook geluksmomentjes in. Maar zolang er liefde is, is er hoop. Die gedachte vind je ook in Lotus terug. Of ik zelf wel eens eenzaam ben? Ja, natuurlijk! Ik heb mijn diepe dalen en euforische momenten, net als iedereen.’

Levenskracht
Lotus speelt zich af in Rotterdam, een locatie die volgens Simons goed past bij de thematiek. ‘Rotterdam is een stad van haast en harde werkers, wat contact tussen mensen belemmert. In zo’n grote anonieme stad voel je je snel verloren. Aan de andere kant is het een stad die zichzelf na de oorlog uit de ellende omhoog trok en veel levenskracht heeft, de stad bloeit nu helemaal op. Ik wil in mijn film benadrukken dat goede en slechte dingen naast elkaar bestaan. Tussen al het drama is ook plaats voor luchtige en humoristische momenten.’ De plek van handeling is dan wel een metropool, maar de titel vond Simons in de wereld van de flora. ‘De lotus is een waterplant die vanuit de modder naar het licht groeit. Het lotuseffect is het verschijnsel dat optreedt als vuil op het blad van de plant terechtkomt: het blijft niet plakken. Deze zelfreinigende eigenschap is het element dat de film zijn titel geeft.’

In tegenstelling tot wat haar speelfilmdebuut misschien doet vermoeden, is Simons absoluut geen doemdenker, zoals iedereen wel weet, die haar eerdere korte films kent. ‘Ik heb erg veel zin om een komedie te draaien, en ik zou ook graag opnieuw met Philip Delmaar, de scenarist van Lotus, werken. Daarnaast ontwikkel ik met Chris Zegers een idee voor een speelfilm die in de rallywereld is gesitueerd. Denk The Fighter, maar dan met coureurs in plaats van boksers!’

Lotus is vanaf 13 oktober te zien in de bioscopen.